Categories
Strips

Afdalen in de wereld van undergroundstrips

Had ik je al gezegd dat ik me deze editie van de Stripdagen Haarlem prima vermaak? Nee, nou ik vermaak me prima. Woensdag bezocht ik enkele tentoonstellingen waaronder Underground in beeld: Van Pontiac to Guthrie.

De Vishal.
De Vishal.

Fijn aan deze editie van de Stripdagen Haarlem is dat het festival tien dagen duurt. Doordeweeks is van alles te doen, maar nog belangrijker: de meeste tentoonstellingen zijn ook te bezichtigen. Iets waar ik afgelopen weekend helemaal niet aan toekwam vanwege de opening van de expositie over motion comics en mijn Strip Talkshow. Daarom was ik woensdag in Haarlem in de Vishal om de hoofdtentoonstelling over undergroundstrips eens goed te bekijken.

Bij binnenkomst trof ik festivaldirecteur Tonio van Vugt aan, die achter de balie wat aantekeningen maakte. Een artistiek directeur die zijn gezicht goed laat zien in de binnenstad van Haarlem. Terwijl ik rondliep verplaatste hij nog met een van de medewerkers van de Vishal een van de vitrines. Van Vugt is lekker hands-on bezig dus.

underground-inkt-balloenunderground-onbegrijpelijke-verhalen

De tentoonstelling Van Pontiac tot Guthrie leidt de bezoeker van het eerste undergroundblad in Nederland – het tijdens de bezetting door de Toonder Studio’s verspreide tijdschrift Metro – naar legendarische tijdschriften als Aloha, Tante Leny Presenteert en Modern Papier, en via vergeten helden als Mark Smeets en Flip Fermin naar hedendaagse undergroundtekenaars als Charles Guthrie, Maia Matches, Bobbi Oskam en Ibrahim R. Ineke.

Minneboo met Pontiacs strippersonage Gaga. Dit prachtige Gaga-beeld is gemaakt door Maia Matches.
Minneboo met Pontiacs strippersonage Gaga. Dit prachtige Gaga-beeld is gemaakt door Maia Matches.

Nu ben ik zelf redelijk bekend met het verleden van de Nederlandse undergroundstrip, dus ik was niet verbaasd bovenstaande titels aan te treffen. Een centrale plek is er voor Peter Pontiac, die ook wel de godfather van de undergroundstrip wordt genoemd. In 2015 overleed hij, maar vergeten is hij gelukkig nog lang niet.

Maar, zoals de tentoonstelling duidelijk maakt, was Pontiac niet de enige die zich begaf in de duistere krochten van de undergroundstrip. Het was leuk om alle smallpress-uitgaven in de vitrines te zien van allerlei verschillende makers die tot deze groep behoren of behoorden. Zoals Joost Swarte die het blad Modern Papier in het leven riep.

underground-modern-papierunderground-gummi

Een rukkende Hans uit 'Ans en Hans' van Theo van den Boogaard.
Een rukkende Hans uit ‘Ans en Hans’ van Theo van den Boogaard.

Wie is underground?
Interessant vind ik dan ook de keuze die men heeft gemaakt om de hedendaagse underground weer te geven. Want, is er in Nederland nog sprake van een underground scène? ‘Ja’, luidt het antwoord. Al is die minder duidelijk dan pakweg dertig jaar geleden. Veel wordt immers online gepubliceerd en wie wel of niet bij underground hoort, hangt een beetje af van hoe je die term definieert.

Het verleggen van grenzen is een van de definities die de samenstellers hanteren. Een mooi uitgangspunt waar Guthrie, Oskam en Ineke zeker onder vallen.

The Jimi Hendrix Experience door Theo van den Boogaard.
The Jimi Hendrix Experience door Theo van den Boogaard.

Ik zelf denk aan underground ook aan een blad als Pulpman van Fred de Heij. Een stripblad dat met liefde voor de strip in elkaar wordt gezet door een klein team. Een blad dat nagenoeg onbekend is bij het grote publiek. Of eigenlijk bijna bij ieder publiek. Maar dat geldt natuurlijk niet voor De Heij zelf, want die is veel te bekend in de stripwereld om als underground stripmaker bestempeld te kunnen worden. Iemand als Charles Guthrie past wel in die definitie, want hij is eigenlijk een goed bewaard geheim en past dus prima in de expo thuis.

Hoewel ik geen fan ben van Guthries werk an sich – zijn strip Tomaat in Schokkend Nieuws kan mij niet bekoren – waardeer ik het vakmanschap in zijn illustraties wel.

Stripplaatje van Charles Guthrie.
Stripplaatje van Charles Guthrie.

Ook het album The White People van Ibrahim R. Ineke is een fascinerende strip, maar niet heel toegankelijk. Je moet daar echt je best voor doen om het verhaal te doorgronden. Underground? Zeker! Maar ik heb toch meer met het werk van Pontiac, Van den Boogaard en Marcel Ruijters. Maar dat is ook mooi aan een stripfestival als Haarlem, dat je lekker kunt snuffelen en ruiken aan strips die vreemd voor je zijn. Soms tref je zo iets aan wat een nieuwe liefde van je wordt en vaak weet je weer beter wat je wel en niet leuk vindt om te lezen. In beide gevallen een waardevolle ontdekking.

Toch liet de vraag van hoe de undergroundstrip er tegenwoordig uitziet, me niet los toen ik de Vishal weer uitliep woensdagmiddag. Het is een vraag die verder onderzoek vraagt, wat mij betreft. Niet in de laatste plaats omdat ik graag de aandacht vestig op onbekende beeldverhalen die mijns inziens wel een publiek verdienen. Wie zich tot die vraag voelt aangetrokken moet zeker even de Vishal bezoeken in de komende tijd.

Van Pontiac tot Guthrie is nog t/m zondag 3 juli 2016 te zien.

Categories
Strips

Pontiacs testament komt uit in oktober

Begin dit jaar is de grote stripmaker Peter Pontiac (1951-2015) ons ontvallen. Tot vlak voor zijn dood werkte Pontiac nog aan zijn grapic novel over de dood. Helaas was hij maar op de helft toen Magere Hein hem kwam halen. Toch komt in oktober Styx of: De zesplankenkoorts uit bij Uitgeverij Podium.

styx_zes_plankenkoorts_pontiac‘Naast groot tekenaar was Pontiac, zo blijkt in Styx meer dan ooit, ook een begaafd schrijver. Zijn archaïsche, ietwat Reviaanse correspondentie met onder anderen zijn broer Joost Pollmann, een bevriend kunstenaarspaar, vormgever Fake Booij en uitgever Joost Nijsen over de wording van Styx en zijn eigen ziekteverloop, is even geestig als schrijnend. Als aanvulling op de graphic novel stelde Fake Booij in samenwerking met Pontiacs weduwe Ipie uit deze correspondentie en prachtige schetsen een ontroerende bloemlezing samen, als tweede deel van dit schitterend vormgegeven boek. Joost Pollmann schreef bij dit deel een treffende inleiding, tevens in memoriam,’ aldus de catalogus van Podium.

Een deel van het boek is door crowdfunding gefinancierd. Pontiac zette een succesvolle actie op via VoorDeKunst en haalde meer dan het streefbedrag van € 17.500 op, namelijk € 28.445. Zelf heb ik ook nog een bedrag overgemaakt toentertijd.

Stripfestival Oeverloos
Styx zal gepresenteerd worden tijdens het Stripfestival Oeverloos in Boekhandel Plantage. Dit is een nieuw festival in Amsterdam Noord dat van op 23, 24 en 25 oktober zal spelen op 15 locaties. Initiatiefnemer en drijvende kracht achter dit festival is Joost Pollmann – precies, de oud-creatief directeur van de Stripdagen Haarlem die in 2014 zijn laatste editie had. Pollmann is natuurlijk ook de broer van Pontiac.

Nog niet het hele programma is op dit moment bekend, maar wel is er zojuist een affiche gepubliceerd op de facebookpagina van Oeverloos. (Er is vooralsnog geen externe website buiten Facebook.)

oeverloos_afficheEr wordt ook weer een stripbuurtkrant uitgegeven, Stripkrant Noord, met daarin stripverhalen over Amsterdam Noord. Net als bij eerdere stripkranten die een Amsterdams stadsdeel behandelen is Maia Matches de drijvende kracht achter de krant. De opening van het festival op vrijdag 23 oktober in de Buiksloterkerk. Daar is ook de tentoonstelling van de originele tekeningen van de Stripkrant Noord. Deelnemende tekenaars: Kifah Al Reefi, Aart Taminiau, Bas Köhler, Maia Matches, Thijs Vissia, Mark de Jonge, Tommy A, Merel Barends, Remco Lee Polman, Edith Kuyvenhoven, Jan Cleijne, Milan Hulsing, Flo De Goede, Larie Cook, Pepijn Schermer, Ge Wasco. Daar nog dat hele weekeinde (dus 24 en 25 oktober) te zien!

Ik ben blij verrast dat Amsterdam nu ook een serieus stripfestival heeft. Daar zitten we eigenlijk al jaren op te wachten. Ik hoop wel dat de focus van het festival niet te veel hangt naar de obscure en avant-garde strip en dat ook meer mainstream makers aan de beurt komen, zodat het een festival wordt dat toegankelijk is voor een groot publiek. Nou ja, we gaan het zien in oktober. En we gaan Styx natuurlijk lezen. Ik kijk in ieder geval halsreikend uit naar Pontiacs testament.

Categories
Striprecensie Strips

Striprecensie: De kraker, de agent, de jurist en de stad

De kraker, de agent, de jurist en de stad is een must-read voor iedereen die geïnteresseerd is in de recente Nederlandse kraakgeschiedenis.

kraker_agent_jurist_stad_coverIn 2010 werd de Wet kraken en leegstand van kracht, waarmee kraken strafbaar werd gesteld. Een ongelukkige wet natuurlijk als je je bedenkt hoeveel panden er in Nederland leegstaan terwijl er krapte op de woningmarkt is. Drie journalisten – Moira van Dijk, Jasmijn Snoijink en Marieke Aafjes – onderzoeken in dit boek de impact van deze nieuwe wet op de betrokken partijen: (oud)-krakers, openbaar aanklagers, advocaten, burgemeesters, buurtregisseurs, politieagenten en huiseigenaren. De interviews, het veldwerk en verder onderzoek resulteerde in een omvangrijk boek waarin de drie hoofdgroepen, namelijk de krakers, de agenten en de juristen ieder getekend worden door een andere tekenaar: Maia Matches, Aart Taminiau en Sjoerd Kaandorp.

Dat leverde in het begin wat weerstand bij deze lezer op, want door de verschillende tekenstijlen die elkaar opvolgden werd ik uit het verhaal geslingerd. Iedere tekenaar heeft immers zijn eigen stijl en de ene is een betere storyteller dan de andere. Gaandeweg kon ik deze vertelwijze wel waarderen en levert deze methode op visueel vlak een extra laag op. Een ander voordeel van de stripvorm is dat het de makers aanzienlijke vrijheid gaf: sommige bronnen wilden niet herkenbaar in beeld gebracht worden en hun uiterlijk kon door de tekenaar makkelijk worden aangepast. Ook worden sommige bronnen in een samengesteld personage opgevoerd.

Dat de gebeurtenissen vanuit verschillende invalshoeken worden belicht, geeft het verhaal een meerwaarde en versterkt de journalistieke uitgangspunten van deze strip. Als lezer krijg je gaandeweg begrip voor de verschillende partijen en hoe ze in dit soort zaken staan, al moet ik zeggen dat ik van nature altijd meer sympathie voel voor de burgers dan voor de overheid.

De afwisseling in stijl en vertelperspectief nemen niet weg dat het verhaal op sommige punten toch wat droog is, vooral als juridische procedures worden uitgelegd, maar ik denk dat mensen die geïnteresseerd zijn in de huidige krakerswereld en wil weten wat voor nare effecten de huidige kraakwet op het leven van gewone burgers heeft, zich daar wel doorheen slaan.

Politiegeweld
Het blijft altijd naar om te lezen dat de politie bij ontruimingen onnodig geweld gebruikt: er wordt in het boek bijvoorbeeld melding gemaakt van hoe een vrouw, waarvan de politie weet dat ze zwanger is, toch een stomp in haar buik krijgt. Ook misbruikt de sterke arm de wet ook, zoals blijkt uit de ontruiming van Schijnheilig te Amsterdam. Omdat veel krakers weigeren bij arrestaties hun identiteit prijs te geven, werden ze gearresteerd onder de noemer van het vreemdelingenrecht. Dat was eigenlijk een illegale handeling, want je mag iemand alleen maar daaronder vasthouden als je vermoed dat iemand illegaal in het land verblijft, terwijl het duidelijk was dat de meeste krakers gewoon de Nederlandse nationaliteit hadden. Kijk, zo leer je nog eens wat van het lezen van een strip.

Trailer
Voor het boek is deze weinig effectieve trailer gemaakt. Weinig effectief omdat je na het zien van de video niet veel wijzer bent waar het boek over gaat. Omdat de video wel een aardig beeld geeft van de verschillende tekenstijlen, embed ik hem toch:

Diverse auteurs. De kraker, de agent, de jurist en de stad.
Uitgeverij Oog & Blik/ De Bezige Bij. €24,90
ISBN: 978 90 549 2421 0

Categories
Strips

Amsterdam Oost verbeeld in stripkrant

Op vrijdag 11 mei 2012 wordt in Studio K in Amsterdam Oost een interessant project gelanceerd: de gratis stripkrant Orient X Press. Orient X Press bevat een keur van geëngageerde actuele, historische of fictieve strips, gemaakt door tien toonaangevende Amsterdamse tekenaars met een band met Oost. Van opmerkelijke verhalen over buurtbewoners tot aan strips waarin de makers hun politieke of maatschappelijke visie op het stadsdeel geven.

De makers van Orient X Press willen hiermee niet alleen een levendig beeld scheppen van Amsterdam Oost als bloeiende culturele broedplaats, maar het publiek tevens op een laagdrempelige manier met de veelzijdigheid van het medium strips laten kennismaken.

Meewerkende artiesten zijn WASCO, Bas Köhler, Remco Polman, Merel Barends, Maia Matches (tevens initiator), Jan Cleijne, Lotte Klaver, Pepijn Schermer, Rey Roman, Larie Cook en Little Starman.

De krant wordt vergezeld van een reizende tentoonstelling, georganiseerd door de voormalige stripintendant voor het Fonds BKVB Gert Jan Pos, die diverse locaties in Amsterdam Oost en de Stripdagen in Haarlem zal aandoen. De lancering gaat gepaard aan een spetterend feest met bekendheden uit Oost, als DJ Kondratieff (alternative disco) en de band Kanipchen-Fit (poëtische ruigmuziek). Bas Köhler zal live tekenen op de scherm en de entree is gratis. De aanvang is om 21.00 uur, op vrijdag 11 mei in Studio K.

Overige tourdates van Orient X Press:
• 13 mei bij de Sketch Battle in CBK Kunstuitleen (Oranje-vrijstaatkade 71): zestien tekenaars, twee overheadprojectors en één megaprijs! Meedoen kan door je nu in te schrijven via een bericht aan: maiamachen@hotmail.com
• Van 1 tot en met 3 juni op de Stripdagen Haarlem: OXP kiosk in de openlucht en ’s avonds in het Patronaat te Haarlem. Kijk ook op de programma van de Stripdagen Haarlem: www.stripdagenhaarlem.nl
• Van 7 juli tot en met 9 augustus: expositie in het Stadsdeelkantoor Oost (Oranje-vrijstaatplein 2)
Meer exposities staan gepland bij ondermeer de Bibliotheek Indische Buurt en bovengenoemde locaties (11 mei tot en met 9 augustus).
De oplage van Orient X Press is 10.000 exemplaren, de krant is vooralsnog eenmalig en wordt verspreid door Dwars Door de Buurt, stripdistributeur Strips in Voorraad en vrijwilligers uit de buurt. De sponsors zijn het Amsterdams Fonds voor de Kunsten en Stadsdeel Amsterdam Oost.