Categories
Media

De unieke blik van Saul Leiter

Sommige kunstenaars zorgen ervoor dat je anders naar de wereld gaat kijken. Fotograaf Saul Leiter is er zo een.

'Postbodes'. Foto: Saul Leiter.

Op dit moment is er een expositie van zijn fotowerk te zien in het Joods historisch museum in Amsterdam.

Saul Leiter maakt vooral furore met zijn schilderachtige kleurenfoto’s van het straatleven van New York, gemaakt tussen 1948 en 1960. Te midden van de drukte van de stad wist hij verstilde momenten van alledaagse schoonheid vast te leggen. Gewone zaken – een rode paraplu in een sneeuwstorm, een voet die rust op een bankje in de metro, of een persoon gezien door de condens op een raam – kon hij transformeren tot wat is omschreven als urban visual poetry. Zijn foto’s zijn vaak gelaagde, bijna abstracte composities van reflecties en schaduwen, die doen denken aan schilderijen van abstract-expressionistische schilders als Mark Rothko en Willem de Kooning, met wie Leiter zich sterk verwant voelde.

Gefascineerd heb ik zijn beelden bestudeerd. Een mooi tijdsbeeld van New York. Alledaagse taferelen worden op een aparte manier onder de aandacht gebracht, Leiter heeft een bijzondere manier van kadreren: objecten en mensen worden op een atypische manier door het kader afgesneden; vaak zitten er meerdere lagen en objecten tussen de toeschouwer en het onderwerp van de foto. Veel zien we middels reflectie in glas, soms opgedeeld in meerdere spiegelstukken.

Leiter laat zien dat het alledaagse heel bijzonder kan zijn. Het is maar net hoe je de realiteit in beeld brengt.

What’s in a name…
De titels van de werken zijn kort en net zo alledaags als de taferelen waarnaar verwezen wordt: hoedjes, stokbrood, Lijn L. De titels helpen je het onderwerp eruit te lichten, je ziet een andere foto als je niet eerst naar de titels kijkt. In het voorbeeld van stokbrood zie je in eerste instantie gewoon een oudere man over straat lopen met een boodschappentas. Wanneer je de titel hebt gelezen, valt het stuk stokbrood dat uit de tas steekt pas echt op. Je kunt meteen nergens anders meer naar kijken. Het stokbrood is het centrum van het universum geworden. Voor het eerst zie je de unieke vorm en de structuur van dit toch dagelijkse gebruiksvoorwerp.

Soms zijn de titels noodzakelijk om het verhaal van de foto te completeren. De situatie van de man die eenzaam in een hoekje van een koffietent over zijn kopje zit gebogen, wordt pas echt schrijnend als je de titel ‘Thanksgiving’ leest.

Toen ik na een uurtje in de wereld van Leiter vertoeft te hebben de straat opliep, zag ik Amsterdam op een nieuwe manier. De tentoonstelling Saul Leiter: New York Reflections raad ik je bij deze van harte aan.

Categories
Strips

Spinoza verstript

17 oktober verschijnt bij Oog & Blik/De Bezige bij het boek De lens van Spinoza. Daarin vertelt Jaron Beekes de veelbewogen geschiedenis van Nederlands filosoof Spinoza (1632-1677) en geeft tegelijk een inleiding op zijn werk.

Ik moet bij dit soort aankondigingen meteen denken aan stripalbums als Logicomix. De sleeper hit graphic novel over filosoof Bertrand Russell. Soms kunnen die non-fictie strips goed uitpakken. Soms ook niet, getuige de grafische biografie over Anne Frank. Goed bedoeld misschien, maar een gedrocht van een strip. Ik ben benieuwd tot welke categorie De lens van Spinoza behoort. Al ben ik wel geĆÆntrigeerd bij het lezen van de synopsis van dit boek:

In de proloog zien we hoe Baruch de Spinoza verbannen wordt uit de joodse gemeenschap van Amsterdam. Het kan de jonge, veelbelovende koopman niet deren; hij gaat liever zijn eigen weg. Spinoza verlaat Amsterdam, in die tijd een wereldstad op het toppunt van zijn macht en welvaart, om een eigen filosofisch systeem te ontwikkelen: een radicaal, seculier antwoord op religie. Zijn pleidooi voor politieke en religieuze tolerantie leverde hem vooral vijanden op. Gehaat en bestreden bleef hij tot zijn dood vechten voor wat we nu als vanzelfsprekend ervaren: vrijheid van meningsuiting en godsdienst.

Dat Spinoza een seculier antwoord op religie trachtte te geven spreekt mij in het bijzonder aan. Maar ook ben ik erg benieuwd naar hoe Beekes het zeventiende eeuwse Amsterdam heeft verbeeld.

Jaron Beekes (1982) studeerde Algemene Cultuurwetenschappen, Illustratieve Vormgeving en Beeld & Taal. Hij maakt illustraties voor tijdschriften, posters, flyers etc. Daarnaast heeft hij een wekelijkse cartoon in Folia en werkt hij als freelance recensent voor o.a. het Nieuw Israƫlitisch Weekblad, de Joodse Omroep en Metropolis M. Ook werkte hij mee aan het tv-programma Dwars door de Diaspora.

Expositie Joods Historisch Museum
Wie meer wil zien van Beekes grafische werk kan terecht bij de expositie met origineel werk in het Joods Historisch Museum. Deze is binnenkort te zien en loopt tot 24 november, de verjaardag van Spinoza.