In Memoriam: Peter Pontiac

Peter Pontiac, een van de beste tekenaars van Nederland, is niet meer. Dinsdagavond 20 januari overleden. Hij was al lange tijd ziek.

Foto: Marco Bakker
Foto: Marco Bakker

Peters lever functioneerde niet meer. De afgelopen maanden werd hij behandeld voor levercirrose tot hij op een gegeven moment afzag van verdere behandeling en een eventuele levertransplantatie.

Pontiac (geboren als Peter Pollmann) wordt door velen de godfather van de Nederlandse undergroundstrip genoemd. De in 1951 te Beverwijk geboren tekenaar heeft een eigenzinnige stempel gedrukt op de Nederlandse stripwereld. Hij maakte sociaal geëngageerde strips, erotica en bovenal autobiografische verhalen over zijn drugsgebruik en liefdesleven. Soms grimmig en vol zelfbeklag, vaak niet zonder zelfspot en soms heerlijk luchtig. In het begin van zijn carrière kreeg hij het predikaat undergroundtekenaar opgeplakt, mede door publicaties in Nederlandse, Spaanse en Amerikaanse undergroundbladen.

pontiac_autobioblues

De autodidact is bij het grote publiek waarschijnlijk vooral bekend als illustrator. Pontiac tekende covers voor bootlegboeken met songteksten van Country Joe & The Fish, The Rolling Stones en Bob Dylan die eind jaren zestig werden uitgegeven door de Leidse Commune waar hij als uit huisgetrapte tiener een jaar heeft gewoond. Muziek is altijd een belangrijke inspiratiebron voor Pontiac geweest. Hij maakte posters, platenhoezen en illustraties van popmuzikanten voor tijdschriften als Hitweek-Aloha, Muziek Express en Oor. Ook tekende hij voor kranten als het AD en NRC en sierden zijn tekeningen soms de cover van de VPRO Gids.

Pontiac_lostlowlands

Stripverhalen
In 1997 kreeg Peter Pontiac de Stripschapprijs voor zijn gehele oeuvre. In 2011 had ik het genoegen met Peter te spreken in zijn huis in Amsterdam. Aanleidingen voor het interview waren het winnen van de Marten Toonderprijs en het uitkomen van Rhythm, een chronologisch overzichtswerk waarin alle stripverhalen van Pontiac zijn opgenomen. In totaal een kleine 400 pagina’s, relatief weinig voor een stripmaker wiens carrière meer dan veertig jaar beslaat. Dat vond Peter zelf ook: ‘Dat zijn er dus gemiddeld tien per jaar. Dat is helemaal niks in vergelijking tot wat Dick Matena allemaal getekend heeft. Die zal schamper lachen om dat aantal. Ik zou graag meer strips maken, maar het levert geen rode cent op. Nederland is immers maar een klein afzetgebied. Het is monnikenwerk waarvoor je maximaal 200 euro per pagina krijgt, als het al ooit wordt voorgepubliceerd in een stripblad. Er zijn nauwelijks nog bladen die er überhaupt voor betalen.’

Lef

styx_zes_plankenkoorts_pontiac

Het is spijtig dat Pontiac niet meer strips heeft gemaakt, want daar was hij verdomde goed in. Ik heb hem als maker altijd bewonderd voor de lef en openheid in zijn verhalen. De striproman Kraut (2000) gaat over zijn vader die tijdens WOII oorlogsverslaggever was voor de SS en later als roddeljournalist voor damesbladen zijn brood verdiende. Het is een van de belangrijkste Nederlandse strips die ooit zijn verschenen. Een zeer persoonlijk document en prachtig getekend.

De laatste tijd was Pontiac bezig met een boek over de dood: STYX of de Zesplankenkoorts. Een inzamelingsactie op VoordeKunst leverde, in zeer korte tijd, veel meer op dan het beoogde bedrag van 17.500 euro. Veel mensen gunden het Peter dat hij de dood nog een laatste hak kon zetten door zijn boek op tijd af te krijgen. Helaas is dat niet gelukt.

Met het overlijden van Peter Pontiac is een groot stripmaker heengegaan en bovendien een warmhartige man. Na het interview kwam ik Peter zo nu en dan tegen, de stripwereld is niet zo groot. Altijd was het leuk om Peter te spreken en hadden we een gezellig en interessant gesprek. Peter gaf je altijd het gevoel dat je welkom was.

Ik wil dit in memoriam eindigen met een uitspraak van Peter die volgens mij goed van toepassing is:

‘Er is een prachtig vers van Dylan Thomas waarin hij zijn woede tegen de dood verwoordt: “Rage, rage against the dying of the light.” De klootzak die denkt ons te kunnen halen en het godverdomme ook nog doet. Die emotie zou ik er zeker in verwoorden, maar ook de positieve kant van de dood. Het is natuurlijk tragisch als iemand sterft, maar het is absurd om te doen alsof de dood een vijand is, want er pleit ook van alles voor dat hij een vriend is. In de eerste plaats in de gevallen waarin het leven al helemaal niet leuk meer is, maar wat zou het leven zonder de dood zijn? Hij is de lijst om het schilderij.’

Share

Michael Minneboo

Michael Minneboo is een freelance journalist gespecialiseerd in popcultuur, fancultuur, strips, film, online media en beeldcultuur. Hij schrijft over onder andere comics, Nederlandse strips & animatie en interviewt makers uit binnen- en buitenland. Daarnaast geeft hij lezingen en adviseert hij particulieren en bedrijven over bloggen.

  • Arnoud ,

    Dat heb je heel mooi opgeschreven. Ondanks de trieste aanleiding ook een interessant stuk.

    • Michael Minneboo ,

      @Arnoud: Dankje. Ik schrijf deze in memoriams niet graag, want het is altijd droevig als iemand als Peter overlijdt, maar ik probeer het altijd te doen als ik iets heb met een stripmaker of het werk van de betreffende stripmaker.

    • Marco Raaphorst ,

      Mooi verhaal Mike!

      Ik ben geen stripliefhebber, afgezien dat ik als kleine jongen wel een paar maal met genot Spiderman gelezen heb. Maar Peter ken ik nogal goed omdat hij geweldige tekeningen voor de OOR maakte. Een prachtige stijl en eigenheid. Heb hem de jaren daarna toch wel een beetje gevolgd hier en daar. Ook via jouw blog natuurlijk. Peter ging lekker zijn eigen weg. Ook weinig schaamte (je leeft tenslotte maar 1 keer!) en goeie rauwe humor.

      Er blijft zo wel weinig goeds over tegenwoordig…. tering!

      • Michael Minneboo ,

        @Marco: Ja, oude helden lijken bij bosjes te vallen de laatste tijd. Erg spijtig. Pontiac was een eigenzinnige geest en die zien we gelukkig ook terug in zijn werk. Een goed voorbeeld van hoe je je eigen weg kan gaan. Ik genoot ook altijd erg van zijn illustraties.

      • Florian Haeck ,

        Goed stuk, mijn complimenten..

        • paul ,

          Geweldig tekenaar die als geen ander het zelfkant-aspect wist te verbeelden. Ik heb zelf met drugsgebruikers gewerkt en dat is een wereldje waar je niet te lang in moet blijven hangen. Te benauwend op den duur en dat gevoel bekruipt me ook als ik Pontiacs drugstaferelen zie.
          Dus als hij (terecht) wordt bewierrookt geeft me dat een dubbel gevoel.
          Waarom kreeg een gweldige tekenaar als Willy Lohmann bij zijn dood in 2013 niet zoveel aandacht terwijl hij wat mij betreft ook in het hokje underground thuishoort. Maar de zelfkant/drugsscene is nu eenmaal exotisch voor een groot publiek en dat verbeeldde Lohmann niet.
          Maar nogmaals : Peter pontiac was een begenadigd tekenaar en met hem is waarschijnlijk ook een tijdperk weer een stukje doodgegaan.

          • Alexander Groenewege ,

            Mooi geschreven, Peter was een geweldige tekenaar: een ijkpunt sinds mijn jeugd, een monument voor de beeldverhalen.

            • Marco van Bergen ,

              Prachtige tribute. RIP Peter.

              • Magda van Tilburg ,

                Dank je, Michael, voor dit ontroerende I.M.! Een prachtige man, een fascinerend mens, een intelligent brein,een monsterachtig goeie tekenaar – en hij zat er zelf op te wachten, het was zijn laatste spannende wedloop. Moge hij na de oversteek van de Styx in het Elysium verder rock ‘n rollen!!

                • Roelof de Jong ,

                  Ondanks de vele aandacht die Peter de afgelopen jaren uiteindelijk kreeg, is hij wat mij betreft nog altijd ondergewaardeerd gebleven. In mijn ogen is er geen betere vertolker van het beeldverhaal geweest en die zal er waarschijnlijk ook niet meer komen. We zullen Peter missen, niet alleen als groot kunstenaar maar ook als mens. Zijn werk zal gelukkig blijven voortleven.

                  • Lucide dromen - Michael Minneboo ,

                    […] schrijven deed ik genoeg. Over Peter Pontiac schreef ik een in memoriam en een aflevering van Stripplaatjes onder de loep over hem voor Eppo. Spijtig dat de aanleiding de […]

                    • Stripplaatjes onder de loep: Peter Pontiacs Autobioblues - Michael Minneboo ,

                      […] ik het droevige nieuws van Peter Pontiacs overlijden hoorde, heb ik met de hoofdredactie van Eppo gebeld om voor te stellen de volgende aflevering van […]

                      • Stripdagen Haarlem gaat 10 dagen duren - Michael Minneboo ,

                        […] wil hij – behalve dat er nu al heel hard aan gewerkt wordt – nog niet te veel kwijt. ‘Alleen dat de onlangs overleden striptekenaar en oud-Haarlemmer Peter Pontiac op het festival op bijzondere wijze geëerd zal […]

                        • Pontiacs testament komt uit in oktober - Michael Minneboo ,

                          […] dit jaar is de grote stripmaker Peter Pontiac (1951-2015) ons ontvallen. Tot vlak voor zijn dood werkte Pontiac nog aan zijn grapic novel over de dood. Helaas was hij maar […]

                          • Minneboo leest: Styx van Peter Pontiac - Michael Minneboo ,

                            […] was tijdens het ziekzijn druk bezig met zijn graphic novel, maar dinsdag 20 januari overleed hij toch aan een falende lever. Peter had Hepatitis C en levercirrose. Ooit opgelopen door een vervuilde […]

                            • Diederik ,

                              Zo jammer voor Peter Pontiac dat hij net de nieuwe generarie geneesmiddelen heeft gemist die er nu op de markt zijn. Ik heb een identiek levensverhaal zonder ooit te hebben getekend en voor mij was de nieuwe behandeling tegen hepatitis c er net op tijd. Fritz The Cat van Robert Crumb was altijd mijn held. Peter Pontiac was de Nederlandse Robert Crumb. En soms misschien nog wel wat beter……

                              • Michael Minneboo ,

                                @Diederik: Bedankt voor je reactie. Blij om te horen dat jouw behandeling goed verloopt. Fritz the Cat is een tof personage inderdaad. Wat vind jij zo aantrekkelijk aan Fritz?

                              • Vooruitblik Stripdagen Haarlem 2016 - Michael Minneboo ,

                                […] hoofdthema’s Dát Peter Pontiac geëerd zou worden in de editie van 2016 was geen geheim meer –de vraag was alleen hóe. Het antwoord is het eerste […]