Waarom zou je gratis werken?

Een paar weken geleden schreef ik dit over signerende stripmakers op beurzen:

Een groot verschil tussen Amerikaanse tekenaars en hun Nederlandse collega’s is dat ze geld vragen voor een illustratie. Eigenlijk is dat ook niet meer dan normaal. In plaats van een dag te kunnen werken aan hun strips, zitten ze op een beurs te signeren. Als je je bedenkt dat veel van hun tekeningen later op Ebay verkocht worden voor goed geld, is het niet gek dat ze er zelf ook iets voor willen terug zien. Eigenlijk is het heel gek dat Nederlandse tekenaars zo’n heel weekend gratis zitten te werken.

Ilustratie: Paul Stellingwerf
Ilustratie: Paul Stellingwerf

Omdat het in een groot artikel stond over mijn bezoek aan Stripfestival Breda, werd het lang niet door iedereen opgemerkt. Wel door Caroline en die vroeg terecht of hetzelfde niet voor stripbladen geldt. Jazeker! Het is van de gekken dat bij sommige stripbladen alleen de drukker geld verdient bij een uitgave en de mensen die het blad maken en er dus voor zorgen dat mensen het magazine kopen, er geen cent voor krijgen. Daarom ben ik ook blij dat nieuwe initiatieven als Strips2Go en Stroke & Stroke een verdienmodel hebben. Dat betekent niet dat de stripmakers wiens werk gepubliceerd wordt meteen gouden bergen verdienen, maar het feit dat de uitgevers nadenken over een verdienmodel is een stap in de goede richting. Er is een mentaliteitsverandering nodig en niet alleen in de Nederlandse stripwereld.

Op dit moment is het een terugkerend onderwerp op het web, namelijk: waarom zou je als creatieveling altijd maar gratis moeten werken? (Check dit artikel, en deze tekst en vooral ook deze. En ook deels deze blogpost.)

Dat is namelijk wat je van veel creatievelingen hoort. Dat ze gevraagd worden hun talent en vaardigheden in te zetten maar dat er niets tegenover staat, behalve wat exposure wellicht. ‘Je spekt er je cv mee.’ Prima maar die andere cv kost geld en ik heb het in de winter graag warm.

Ik maak het zelf ook vaak genoeg mee dat ik een verzoek krijg om iets voor iemand te doen, gevolgd door ‘helaas hebben we geen budget, ik kan je slechts een flesje wijn aanbieden.’

Ik drink geen wijn. En daarbij word ik als professional graag betaald voor mijn werk. Het is als freelance journalist hard werken om je geld bij elkaar te schrijven. Kranten nemen steeds minder artikelen af, tarieven worden naar beneden geschroefd. En allemaal omdat de rijken die crisis hebben veroorzaakt ons voor hun gelag laten betalen. (Lees dit inzichtelijke pleidooi van Russell Brand maar.)

Als je muzikant bent, of schrijver of tekenaar, dan doe je iets waar je van houdt. Dus dat wil je dan toch ook wel voor niets doen? Stel je die vraag ook aan je tandarts? Huisarts? Of je boekhouder? Professionals die net als de creatieveling een jarenlange opleiding achter de rug heeft en veel ervaring op zijn/haar vakgebied.

‘Nee’ is het antwoord. En dat is vanaf heden is dat ook mijn antwoord op verzoeken om gratis te werken. Ik doe namelijk al een hoop dingen waar ik niet voor betaald word, zoals dit blog runnen bijvoorbeeld. Natuurlijk hou ik van bloggen en heeft het allerlei neveneffecten die positief zijn voor mijn werk als freelancer, maar dat neemt niet weg dat het een hoop tijd kost en ik ook wel eens gewoon lekker op mijn kont wil zitten zonder iets te moeten doen. Vrije tijd heet dat geloof ik.

Illustratie: Floor de Goede.
Illustratie: Floor de Goede.

Natuurlijk schrijf ik zo nu en dan een artikel waar geen directe betaling tegenover staat, maar dat wordt gecompenseerd door een hoop lol of een kans om iets nieuws te proberen. Het uitvoeren van dergelijke projecten zijn weloverwogen keuzes.

Werken zonder dat je ervoor betaald wordt, heet nog steeds vrijwilligerswerk. Je hoeft het niet te doen.

Ik zeg niet dat je als professional altijd ‘nee’ moet zeggen tegen gratis klussen. Soms krijg je er heel veel voor terug en waarde valt niet altijd in geld uit te drukken. Maar doe het alleen als die klus ook daadwerkelijk waarde voor je heeft.

Is het een vriendendienst? Levert de klus betaald werk op in de toekomst of nieuwe contacten? Leer je nieuwe skills en biedt de klus je een kans jezelf te ontwikkelen? Word je er simpelweg gelukkig van dat je die klus doet?

By all means, doe hem dan. Maar houdt wel in de gaten dat die uren die je aan een gratis klus besteed ook aan een betaalde klus kan besteden of aan niet-werken. Die tijd is immers van onschatbare waarde. Ook om je hoofd en lijf weer klaar te maken voor het echte werk.

En mocht je je toch eens afvragen of je die gratis klus moet aannemen of niet, check dan dit handige schema.

Share

Michael Minneboo

Michael Minneboo is een freelance journalist gespecialiseerd in popcultuur, fancultuur, strips, film, online media en beeldcultuur. Hij schrijft over onder andere comics, Nederlandse strips & animatie en interviewt makers uit binnen- en buitenland. Daarnaast geeft hij lezingen en adviseert hij particulieren en bedrijven over bloggen.

  • Lienne ,

    Bedankt voor deze blogpost!
    Ik werk al een tijdje niet meer voor gratis, het is jammer dat eigenlijk de meeste mensen willen dat je tekent voor niets. Al die vrijwilligers verprutsen een beetje de boel en daardoor zijn er weinig mensen die kunnen leven van tekenen.

    Ik maak wel nog gratis tekeningen op stripbeurzen, maar nu denk ik er toch over er geld voor te vragen als het losse tekeningen zijn. Eens kijken hoe dat is.

    • Michael Minneboo ,

      Helaas zullen er altijd freelancers blijven die voor gratis aan de slag gaan. Die verpesten de markt daardoor en helaas doe je daar niets aan. Ik denk dan altijd maar: wil ik voor iemand werken die mij alleen mijn werk waardeert als het niets kost? Het antwoord is dan: nee. Ik denk dat geld vragen voor je tekening een oplossing kan zijn om een mentaliteitsverandering teweeg te brengen. Maar er moet ook geklopt worden aan de deur bij de beursorganisator. Die vraagt immers toch ook vaak geld voor je stand en verdient aan bezoekers.

    • Marco Raaphorst ,

      Het is een complex geheel, gratis of iets niet voor niets doen. Gratis is een handig concurrentievoordeel, denk dat daarom geen enkele blogger geld vraagt voor zijn blog.De pay wall daarvoor blijft uit. Dit geldt ook voor veel muzikanten en podcasters die hun waar gratis aanbieden. Vaak staan daar andere dingen tegenover waar ze weer geld mee verdienen.

      De Spits en de Metro zijn gratis krantjes. De kwaliteit is belabberd. Ook een probleem met gratis. Mensen denken al snel dat het niets is.

      Voor mij blijft het een belangrijk punt om een goede reden te hebben waarom ik iets doe. Wat ik nastreef. Wat ik wil bereiken. Dat is niet zomaar alleen geld. Maar die drijfveren zijn te gek om echt op te zoeken bij jezelf heb ik gemerkt. En soms noodzakelijk om met dingen door te kunnen blijven gaan of om het roer om te gooien.

      • Michael Minneboo ,

        Dat ben ik met je eens, Marco: weinig bloggers zullen geld vragen voor hun blog. Ik heb wel eens buttons gezien waarbij mensen kleine donaties konden doen ‘voor een kop koffie’. Ik weet niet of dat werkt.

        Soms kan je werk gratis aanbieden werken, zeker als jijzelf de aanbieder bent, zoals jij doet met je creative commons license. Maar systematisch gratis werkent, dan kan je je hoofd niet meer boven water houden. En dat geldt voor iedere professionele creatieveling.

      • caroline van der Lee ,

        Als we in dit land een sterke creatieve sector hebben, zullen we de talenten moeten betalen. Zo niet, dan blijven we met amateurs achter. En bedenk je dan ook eens dat de creatieve sector tot de zogeheten topsectoren behoort.

        • Marco Raaphorst ,

          • Michael Minneboo ,

            Bedankt voor de tip, Marco. Ik wist niet dat TED niets betaalt aan de sprekers die ervoor zorgen dat mensen naar deze evenementen toekomen. Gek, want ze vragen wel geld om die bij te wonen. En net zoals het artikel van Frank Swain al aangeeft: technici etc worden wel gewoon betaald. Ben blij dat jij in ieder geval wel betaald bent voor je composities.